Παρουσία…

 

Ο

πατέρας πάντοτε φεύγει.

Εγώ πάντοτε του φωνάζω και δεν ακούω τη φωνή μου. Έχω την αγωνία της κραυγής μου, την παραμόρφωση στο πρόσωπο, το μορφασμό, το τέντωμα στο στήθος. Ξέρω ότι θα φύγει, όπως κάνει πάντοτε. Όμως, εγώ του φωνάζω.

Θέλω να τον κρατήσω;

Θέλω να τον κάνω να με δει;

Ο πατέρας με ακούει, το ξέρω. Δεν χρειάζεται τον ήχο της φωνής μου. Δεν χρειάζεται κανέναν ήχο, καμιά δόνηση, καμιά ένταση. Με ακούει και δεν μου γυρνά ούτε ένα βλέμμα. Σα να βιάζεται. Πάντοτε βιάζεται και πάντοτε φεύγει.

Είναι όπως όταν αποχωρίζεσαι έναν αγαπημένο φίλο μετά από μια τραυματική συνάντηση. Ειπώθηκαν πολλά κι όμως αρκούσαν πολύ λιγότερα για να σκοτώσει ο ένας τον άλλο. Κι ο αποχωρισμός έχει ανάστημα και σκιά και πόνο. Αλλά έχει και χαρά. Δεν ήθελες πραγματικά να σκοτώσεις κανέναν. Ήθελες απλά να είσαι εκεί. Ορατός, ψηλαφητός, σαρκικός. Όχι με τη σκέψη ή το πνεύμα σου. Καμιά παράξενη ενέργεια, κανένας απροσδιόριστος καημός. Καμιά ανάσα. 

 

Παρουσία…

 

Είναι όπως όταν αποχωρίζεσαι έναν αγαπημένο μετά από μια αιματηρή συνάντηση.

Ήταν αιματηρή, βέβαια… μα μην ξεχνάς, ήταν συνάντηση…

Μη βλέπεις εκείνο που διαλύεται στο τέλος της, κράτα το μεγαλείο της παρουσίας όσο εκείνη υπήρχε…

Κράτα το δώρο κι ας λείπει εκείνος που στο χάρισε…

Το φως που πάλλει κι ας χάθηκε η πηγή του… αλλόκοτο…

 

Παρουσία…

 

Ο παλαιστής όρθιος. Ο Σίσυφος όρθιος...

Βλέπω στο βράχο που ανασαίνει μπροστά μου

είδωλα και εικόνες

όλη την ανθρωπότητα αγγίζω

στο βρώμικο αυτό ανάγλυφο

και το βάρος ελαφραίνει

κάθε φορά

που μπορώ να κοιτάξω

έναν μονάχα

χωρίς ντροπή

το κοινό καθιστό

με κομμένη την ανάσα

όσο ο ήρωας απαγγέλλει

βλέπω στο βράχο τις θάλασσες

τα πρωτοβρόχια

και τις ήρεμες Κυριακές της άνοιξης

κάποια απογεύματα

ευλογημένης ανίας

και κάποιες νύχτες που ο φόνος

έκανε τα δάχτυλά μου

να μυρμηγκιάζουν

και ήθελα τον πρώτο άνθρωπο που θα συναντούσα

να τον αφανίσω

και ύστερα χώνευα το θυμό μου

μαζί με το φριχτό μαρτύριο της ήττας

και σε όλα τούτα που βλέπω μπροστά μου

δεν ανήκω

λέω με έπαρση

και σε όλα αυτά που δεν βλέπω

ξέρω πως ανήκω

ο παλαιστής όρθιος

ο Σίσυφος όρθιος

οι θεατές καθιστοί

και η ανάσα ακόμα ηχεί παράταιρη

βλέπω στο βάθος του ορίζοντα

ένα κορίτσι

δεν έρχεται για μένα

θα με προσπεράσει

έχει αλλάξει τόσο η μορφή μου

που δεν με αναγνωρίζει

ούτε η βροχή

ούτε ο ήλιος

κι εγώ με βία καταφέρνω

να ψελλίσω δυο λόγια συμπόνιας

κι εγώ αρνούμαι άλλο να μιλήσω

με λόγια συμπόνιας

και ο παλαιστής αφήνει το βράχο

και ο Σίσυφος αφήνεται στο βράχο

και ο βράχος συνθλίβει τον παλαιστή

και ο βράχος αθανατίζει τον Σίσυφο

όρθιο το κοινό χειροκροτεί 

και αλαλάζει...

Από παλιά μου συνέβαινε… δεν θυμάμαι πόσο παλιά αλλά δεν έχει σημασία… φίλοι και γνωστοί κάποια στιγμή με ρωτούσαν «τι μου προτείνεις να διαβάσω;» ή «τι πιστεύεις πως θα έπρεπε να διαβάσω;». Μια φίλη κάποτε το έθεσε πιο στενά το ζήτημα, πιο συγκεκριμένα… «πες μου τα 20 βιβλία που κατά τη γνώμη σου θα έπρεπε οπωσδήποτε να διαβάσω τα επόμενα χρόνια… κι ας μην το κάνω».

Πάντα είχα αμηχανία να απαντήσω σε ερωτήσεις που δεν συνηθίζω να θέτω. Σε ερωτήσεις που στην ουσία δεν έχουν απάντηση. Όποτε το επιχείρησα, να συγκεντρώσω πρόχειρα μια λίστα από τα must read βιβλία και να τα προτείνω σε κάποιον, το μετάνιωσα. Κι η απάντηση είναι βέβαια εύκολη και προφανής για όποιον είναι στην περιπέτεια του βιβλίου εξ’ απαλών ονύχων… Τώρα, δικαιολογημένα θα αντιλέξει κάποιος "μα, έχεις στο ιστολόγιό σου μια λίστα βιβλίων, αυτό δεν είναι έμμεσα μια πρόταση;" Ίσως να είναι ίσως και όχι. Είναι περισσότερο δικές μου, προσωπικές αγάπες. Και αφήνω τη διερεύνηση σε όποιον θέλει να την κάνει.

Η σχέση με το βιβλίο είναι προσωπική. Η ανάγνωση και η μελέτη ακόμη περισσότερο, είναι μια απόλαυση μοναχική… σου δεσμεύει χρόνο και σε «αλλοιώνει» είτε το θέλεις είτε όχι… σε μια παλιότερη ανάρτηση μάλιστα είχα ισχυριστεί κι ακόμη το υποστηρίζω, ότι η ‘βύθιση’ στους κόσμους των βιβλίων θέλει προσοχή, θέλει ψάξιμο… δεν είναι ‘πάρε, διάβασε και δεν τρέχει τίποτα’. Γιατί ο κόσμος του κάθε συγγραφέα είναι πάντα ένα ολοκληρωμένο σύμπαν… και μπορεί να είναι και εχθρικό… οπωσδήποτε θα είναι και εχθρικό…

Το να προτείνεις ένα ‘νοσηρό’ βιβλίο που ταυτόχρονα είναι για σένα άκρως απολαυστικό και μεθυστικό μπορεί να αποδειχθεί δηλητήριο για τον ψυχισμό ενός άλλου. Και το αντίστροφο. Δεν υπάρχει ‘ανώδυνο’ καλό βιβλίο. Εκτός αν μιλάμε για κατανάλωση όπως στα ταχυφαγεία… τρως για να υπάρχει κάτι στο στομάχι κι αν ακόμα είναι νόστιμο και σχεδόν πάντα είναι, θα το πληρώσεις μετά… 

Πιο πολύ συνηθίζω να προτείνω συγγραφείς, αν ερωτηθώ κι αυτό με την απαραίτητη συστολή… Θα μπορούσα άνετα να προπαγανδίσω τον Σαραμάγκου ή τον Μπόρχες, ή ακόμα τον Κρισναμούρτι και τον Καζαντζάκη, για να αναφέρουμε κάποιους πολύ γνωστούς και ‘αποδεκτούς’… θυμάμαι όμως μια φίλη μου που όταν διάβασε το «Κατά Ιησούν» του Πορτογάλου νομπελίστα, κάποια στιγμή γύρισε και με ρώτησε «γιατί μου πρότεινες αυτό το βιβλίο;» Είχε ξεχάσει ότι της είχα αναφέρει απλά τον συγγραφέα… εκείνη είχε διαλέξει το συγκεκριμένο βιβλίο όμως το οποίο φαίνεται πως έδρασε υπόρυχα και βαθύτερα απ’όσο ίσως κι εκείνη περίμενε.

Μην ξεχνάμε ότι η λογοτεχνία δεν είναι όπως ο κινηματογράφος. Μια ταινία, όσο σημαντική κι αν είναι έχει ένα συγκεκριμένο βεληνεκές και μπορεί να διατρήσει μεν κάποια στρώματα του είναι μας αλλά πολύ σπάνια θα εισέλθει στον πυρήνα μας… ένα βιβλίο όμως, που η μελέτη του μπορεί να σου πάρει από κάποιες μέρες έως και… χρόνια, μπορεί να αποτελέσει την αρχή μιας φοβερής επανάστασης… πνευματικής και συναισθηματικής…

Κι αυτό είναι το μεγαλείο της γραφής και της τέχνης της γραφής…

Πρόλογος είναι όλα αυτά… και μάλλον περιορισμένος… το κυρίως θέμα είναι το βιβλίο που διαβάζω τον τελευταίο καιρό και με έχει απασχολήσει ιδιαίτερα… μιλώ για το METRO2033 του Ντμίτρι Γκλουχόφσκι (Μετ. από τα Ρώσικα: Σταυρούλα Αργυροπούλου, Καστανιώτης)

Κι είναι η αλήθεια ότι είχε καιρό να με απασχολήσει σοβαρά ένα πόνημα επιστημονικής φαντασίας. Μου το έδωσε κάποια στιγμή ο αδελφός μου και πριν το βάλω σε ένα ράφι το ξεφύλλισα βαριεστημένα. Έτσι αρχίζουν καμιά φορά οι μεγάλες αγάπες και οι δυνατοί πονοκέφαλοι.

Διαβάζω στο συνοπτικό βιογραφικό στο σχετικό καλαίσθητο site http://www.metro2033.gr/

«…Προτού εκδοθεί, κεφάλαιά του είχαν δημοσιευθεί στο Internet και σε αρκετές διαδικτυακές βιβλιοθήκες. Καθώς τα κεφάλαια του βιβλίου δημοσιεύονταν στο Internet, οι αναγνώστες των ιστοσελίδων αυξάνονταν συνεχώς και μάλιστα πολλοί από αυτούς άρχισαν να διεκδικούν συμμετοχή στη διαμόρφωσή του…»

Αυτό ομολογώ το χάρηκα… κάπου διάβασα πως το συγκεκριμένο μυθιστόρημα ουτοπικής φαντασίας, έγινε ζήτημα μεταξύ των φοιτητών, έγινε θέμα συζήτησης και, ανταλλαγής απόψεων αλλά και λογομαχιών. Κι αυτό με εξιτάρισε ομολογώ ακόμα περισσότερο. Όταν κάτι προκαλεί συζήτηση σημαίνει ότι γεννάει στοχασμό και αυτό από μόνο του αρκεί για να του αφιερώσεις τον πολύτιμο χρόνο σου. Το ότι έχει γίνει και… survival horror first-person shooter video game δεν προσθέτει κάτι στην υπόθεση. Απλά αυξάνει τη μυθολογία του συγκεκριμένου προϊόντος.

Θα μπορούσα να γράψω πολλά για το συγκεκριμένο ‘σύμπαν’ που φιλοτεχνεί επιδέξια ο συγγραφέας μέσα από τις σελίδες του βιβλίου του. Προτιμώ να μην γράψω σχεδόν τίποτα. Μόνο πως η γραφή του (μέσα από τη μετάφραση ό,τι καταλαβαίνει κανείς και με όποιες… ώρες πτήσης έχει στην ανάγνωση) είναι απέριττη, επαρκής, ροϊκή και ικανή να αναπαραστήσει με ενάργεια ό,τι η φαντασία του γέννησε. Το ταξίδι του ήρωα Αρτιόμ μέσα στο αχανές Μετρό της Μόσχας είναι οπωσδήποτε συναρπαστικό. Ενός ήρωα που εξερευνά σε μικρογραφία όλο τον κόσμο, τις ακραίες ιδέες, τις αποκαλυπτικές θεωρίες, τις έξαλλες φαντασιώσεις, την ανθρωπιά, τη μοναξιά, τον εαυτό του τελικά… κι όλα από σταθμό σε σταθμό… από έναν πλανήτη σε άλλο… Οι φασίστες, οι Κόκκινοι, οι Ιαχωβάδες, οι ουδέτεροι, οι αλήτες, οι περιθωριακοί αναρχικοί, οι μεταλλαγμένοι, τα τέρατα που έχουν στοιχειώσει την επιφάνεια της Γης – υπάρχει κι εκεί δράση - οι φοβισμένοι συνάνθρωποί του, η αγωνία του και η σχέση του με αυτό που είναι… ως κληρονομιά ενός κόσμου που έχει χαθεί οριστικά (;)

Ενστάσεις;

Ομολογώ πως έχω κάποιες… δεν τις εκθέτω τώρα κι αυτό γιατί θα επηρέαζα κάποιον που θα ήθελε να το διαβάσει χωρίς ‘υποδείξεις’.

Κανένα ανθρώπινο έργο δεν είναι τέλειο άλλωστε. Η ουσία είναι πως η φαντασία τολμά και μας λείπουν τολμητίες… διψάμε γι αυτούς… που όχι μόνο έχουν το κουράγιο να βλέπουν αλλά και να μη φοβούνται αυτό που βλέπουν… προσωπικά τους καλωσορίζω και τους χαίρομαι…

"Η Ποίηση ακόμα ξεχωρίζει"

Μου άρεσε πολύ τούτη η συνέντευξη της Ατης Σολέρτη από το Vakxikon.gr και την αναδημοσιεύω

Λιάνα Σακελλίου: "Η Ποίηση ακόμα ξεχωρίζει"

Σειρά: Οι μεταφραστές στο Vakxikon.gr  Αριθμός στη σειρά: 3

Συνέντευξη
στην Άτη Σολέρτη
(Σοφία Αργυροπούλου)


Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου των ποιημάτων της Έμιλυ Ντίκινσον υπό τον αντιπροσωπευτικό τίτλο Επειδή δεν άντεχα να ζήσω φωναχτά (Gutenberg, 2013), μιλήσαμε για το αξιόλογο τούτο εγχείρημα αλλά και για το δύσκολο έργο της μετάφρασης με μία από τις μεταφράστριες του βιβλίου, τη Λιάνα Σακελλίου. Τα όσα σημειώνονται παρακάτω για το έργο της μεγάλης αυτής ποιήτριας αλλά και για τη λογοτεχνική μετάφραση, νομίζω δικαιώνουν την ύπαρξης αυτής της διαδικτυακής συνομιλίας.

Επειδή Δεν άντεχα Να Ζήσω Φωναχτά. Γιατί επιλέξατε αυτός να είναι ο τίτλος του βιβλίου των μεταφρασμένων από εσάς ποιημάτων της Έμιλυ Ντίκινσον;

Προέρχεται από το αυτοβιογραφικό ποίημα της Έμιλι Ντίκινσον I was the slightest in the house (Franklin 473 / Jonhson 485), που θεωρούμε ότι συμπυκνώνει την αίσθησή της για τη ζωή της. Σας παραθέτω την ανέκδοτη μετάφρασή μου:


Ήμουν η πιο μικρόσωμη στο Σπίτι-

Κατέλαβα το πιο μικρό δωμάτιο-

Τη νύχτα, η μικρή μου Λάμπα, και το Βιβλίο-

Κι ένα Γεράνι-

Σε τέτοια θέση ήμουν που έπιανα τα Πέταλα-

Δεν έπαυαν να πέφτουν-

Και μόνο το Καλάθι μου-

Αφήστε να σκεφτώ - είμαι σίγουρη-

Αυτό ήταν όλο-

Δεν μίλαγα ποτέ - εκτός εάν μου απευθύνονταν-

Και τότε, λιγόλογη κι απλή ήταν-

Δεν άντεχα να ζήσω - φωναχτά-

Η Φασαρία μ’ έκανε να ντρέπομαι-

Και αν δεν ήταν τόσο μακρινό-

Κι αν πήγαινε εκεί
Κάποιος που γνώριζα - συχνά το είχα σκεφτεί
Πόσο ανάξιο προσοχής - να πέθαινα-

Ποιο θεωρείτε πως είναι το στοιχείο εκείνο που σας γοήτευσε περισσότερο στο έργο της ποιήτριας;

Η πρωτοτυπία της σκέψης  και του ύφους της. Η ποιητική αναγωγή της σε εξαιρετικά περίπλοκες ιδέες.

Με τι κριτήρια επιλέγετε ποιήματα ή ποιητές, συγγραφείς γενικότερα προς μετάφραση;

Επιλέγω ποίηση που με κάνει να σκέφτομαι πολλαπλές ερμηνευτικές εκδοχές, ποίηση που με δυσκολεύει και με μαγεύει.

Το συγκεκριμένο βιβλίο φιλοδοξεί να αποτελέσει μια έκδοση αναφοράς για το έργο της Ντίκινσον, εφόσον πρόκειται για δίγλωσση ανθολογία, που περιέχει εκτός από τις μεταφράσεις των ποιημάτων της από όλες της περιόδους παραγωγής της, τις επιστολές της, αλλά και σχόλια κατόπιν βαθύτερης μελέτης για το έργο και το βίο της. Πόσο σημαντικό είναι να πραγματοποιούνται τέτοιου τύπου εκδόσεις όταν πρόκειται ειδικά για μεταφρασμένη ποίηση, ούτως ώστε να αποκτά ο αναγνώστης μια πλήρη εικόνα γι’ αυτό που διαβάζει;

Η απάντησή μου ενυπάρχει στην ερώτησή σας και στην εργογραφία μου. Μόνο τέτοια εκδοτικά εγχειρήματα έχω κάνει στο παρελθόν (Ντένις Λέβερτοφ - 1992 και 1999, Έμερσον - 1994, Feminist Criticism and American Women Poets - 1994, Γκάρυ Σνάιντερ - 1998, Χίλντα Ντούλιτλ - 1999). Μόνο αυτά μ’ ενδιαφέρουν και για το μέλλον.

Η προσωπικότητα ενός ποιητή, ο βίος του γενικά, θεωρείτε πως επηρεάζει τη σχέση του με το μεταφραστή του;

Σίγουρα επηρεάζει εμένα. Ας αναφέρω εδώ την Χίλντα Ντούλιτλ, (1886-1961), την Ελληνίδα ποιήτρια της αμερικανικής γραμματείας, που σεμνά υπέγραφε με το μονόγραμμα Η.D. και υπήρξε μια από τις σημαντικότερες ποιήτριες του εικοστού αιώνα. Αγάπησε τη Σαπφώ αλλά και τη Ντίκινσον. Έκανε δύο πολύμηνα ταξίδια στην Ελλάδα (1920, 1922), τη χώρα όπου ανήκαν γεωγραφικά τα όνειρά της, όταν γυναίκες συγγραφείς δεν ταξίδευαν μόνες τους εδώ. Μετέφρασε αρχαίους λυρικούς και δραματουργούς στην αγγλική γλώσσα από το πρωτότυπο, και έδωσε ελληνικούς τίτλους στα περισσότερα έργα της. Πώς να μη συγκινηθώ απ’ τη ζωή της; Πώς να μη θέλω να μεταφράσω την ποίησή της στη γλώσσα μου;

Πόσο δύσκολο είναι το έργο ενός μεταφραστή; Στην περίπτωση της Ντίκινσον πού εντοπίστηκαν οι περισσότερες δυσκολίες;

Η Ντίκινσον αποτελεί μια από τις σημαντικότερες φωνές της παγκόσμιας λογοτεχνίας όχι μόνο για το λακωνικό και απίστευτα μεστό ύφος της αλλά και για την ασύμβατη γραφή της που ξένισε τους συγχρόνους της και ανάγκασε τους πρώτους επιμελητές να παρέμβουν για να την προσαρμόσουν στις νόρμες της εποχής τους. Η προσθήκη τίτλων, η αφαίρεση σημείων στίξης, οι αλλαγές λέξεων ώστε να επιτευχθεί ομοιοκαταληξία κρίνεται τώρα ως βεβήλωση, και αλλοίωση της ιδιομορφίας της. Η ίδια η Ντίκινσον έγραψε στον κριτικό και δάσκαλό της Τόμας Χίγκινσον πως της έκλεψαν και της κατατρόπωσαν στίχους της, αναφερόμενη στη δημοσίευση του ποιήματος 1096 την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου του 1866. Επιπλέον, η Έμιλι παραβίαζε τη συντακτική σειρά των προτάσεών της με στόχο τη δημιουργία έντονων συναισθημάτων, όπως έκπληξη, απορία, φόβο, περιέργεια και είναι γεγονός πως το πρωτότυπο φαντάζει εντελώς ασύντακτο, δυσνόητο, δύσκολο να το παρακολουθήσεις. Στην προσπάθειά μας να το αναδημιουργήσουμε και να διατηρήσουμε την ιδιόλεκτο της Ντίκινσον προτιμήσαμε να συγκεράσουμε διαφορετικές μεταφραστικές θεωρίες. Η ποιήτρια γνώριζε πως το έργο της δεν συμβάδιζε με τους κανόνες της σύγχρονής της ποιητικής καθώς και ότι οι αναγνώστες ξενίζονταν από το ανατρεπτικό και αντισυμβατικό της ύφος. Δεν το άλλαξε, ακόμα κι αν αυτό σήμαινε πως τα ποιήματά της θα είχαν ένα πολύ περιορισμένο κοινό. Αν κατακρίνουμε τους πρώτους επιμελητές και τους εκδότες της για την κακοποίηση της έκφρασής της, εμείς γιατί να ομογενοποιήσουμε και να κάνουμε πολιτισμικά οικειότερο το αλλότριο;  Εκείνο που έπρεπε ωστόσο να επιτύχουμε ήταν η εμβάθυνση στο κείμενο, και η μεταφορά του βαθύτερου νοήματός του. Στην προσπάθειά μας αυτή κάναμε επιλογές σε σημασιολογικό επίπεδο που δεν βρίσκονται πάντα στον κεντρικό άξονα της πρωτοτυπικότητας ή στον κεντρικό άξονα κυκλικής δομής, αλλά επιδιώξαμε και η Φρόσω και η Άρτεμις και εγώ να προσφέρουμε σημαίνοντα που αποδίδουν «επιπλέον χαρακτηριστικά και αποχρώσεις του σημαίνοντος».

Υπάρχει κάποιο μυστικό για μια καλή μετάφραση;

Κάποιες μεταφραστικές θεωρίες (Eugene Nida) πρεσβεύουν πως πρωταρχικό μέλημα του μεταφραστή είναι να «αναπαραγάγει επί του αναγνώστη ή ακροατή της μετάφρασης τον ίδιο αντίκτυπο που έχει το μήνυμα στους δέκτες του πρωτότυπου κειμένου» (Κουτσιβίτης 63). Κατά συνέπεια, ο μεταφραστής δύναται να επιφέρει αλλαγές στη μορφή ώστε να υπερισχύσει το νόημα, διατηρώντας την κειμενική συνοχή και στοχεύοντας στην εκφραστική και όχι στη μορφική αντιστοιχία. Νόημα ωστόσο δεν συνιστά μόνο η σημασία των μεταφραστικών μονάδων αλλά και η ψυχολογική και νοητική πραγματικότητα που ο πομπός του μηνύματος… επιδιώκει να κοινοποιήσει» για αυτό καλείται να «μπει στη θέση του, …να έχει τη δική του γνώση του θέματος, τη συναίσθηση του χώρου, του χρόνου, της αιτίας, του σκοπού, όλων των παραμέτρων του μηνύματος» (Κουτσιβίτης 77). O Antoine Berman, τέλος, υποστηρίζει πως η μετάφραση είναι ταυτόχρονα «κέρδος και απώλεια ως προς το πρωτότυπο» (ο.π. 69) ενώ δε συνιστά μια απλή μετάδοση αλλά αποτελεί και «δυνάμει συστατική δημιουργία λογοτεχνίας…». Όλες αυτές τις αναφορές μάς τις έθεσε υπόψιν η φιλόλογος Φρόσω Μαντά, η οποία μετέφρασε τις επιστολές της Έμιλι για το βιβλίο. Τα άλλα μυστικά θα τα βρείτε στo σημείωμά μας για την έκδοση και τις μεταφράσεις (σσ. 105-116).

Γνωρίζουμε πως αρκετοί μεταφραστές (στην προκειμένη περίπτωση και εσείς) είναι και ποιητές - συγγραφείς. Πόσο μεγάλος είναι ο κίνδυνος το προσωπικό συγγραφικό ύφος του εκάστοτε μεταφραστή να επηρεάσει το προς μετάφραση έργο;

Επιλέγουμε να μεταφράσουμε ποιητές / ποιήτριες που αισθανόμαστε οικεία μαζί τους και με τον χωροχρόνο τους. Πολλές μεταφράσεις της Ντίκινσον έχουν γίνει από αξιόλογους μεταφραστές, και κάποιες μάλιστα από σημαντικές Ελληνίδες ποιήτριες. Η πολυγλωσσία αυτή της μετάφρασης είναι πολύτιμη, και μας επιτρέπει να δούμε το ποιητικό έργο από διαφορετικές και ‘λοξές’ γωνίες.

Ποιο θεωρείτε πως είναι το μεγαλύτερο δώρο που εισπράττει ένας μεταφραστής μέσα από τη δουλειά του;

Κι έτσι αντί, στο τέλος, τον Παράδεισο να φτάσω - / Ολημερίς, πηγαίνω προς τα εκεί. (FR236/J324)

Πώς κρίνετε τη σύγχρονη λογοτεχνική πραγματικότητα γενικά αλλά και ειδικά, τη σχετιζόμενη δηλαδή με τη λογοτεχνική μετάφραση;

Ούτε τα Μούρα όλα της Φρανκφούρτης / Τέτοιο μαζί δεν θα ’διναν κρασί! (FR207/J214)

Υπάρχουν «κακώς κείμενα» στο χώρο της λογοτεχνίας και των εκδόσεων γενικότερα που χρειάζεται να αλλάξουν; Τι πιστεύετε;

Πάντα υπήρχαν ελλείψεις. Το μεγαλύτερο πρόβλημα της χώρας μας είναι η έλλειψη Δημοτικών Βιβλιοθηκών και βιβλιοθηκονόμων που να παρακολουθούν διαρκώς τα λογοτεχνικά τεκταινόμενα, και να ξέρουν να επιλέγουν τα σημαντικά βιβλία  από τη «σαβούρα» για να τα προτείνουν στο αναγνωστικό κοινό. Τα παιδιά στο σχολείο βλέπουν τη βιβλιοθήκη (αν υπάρχει) σαν ξένο σώμα. Στο άτεγκτο και ατελέσφορο ωράριό τους δεν τους δίνεται η ευκαιρία της φιλαναγνωσίας. Οι υπάρχουσες Βιβλιοθήκες μας δεν αποτελούν πόλους έλξης για το ευρύτερο κοινό, δεν αποτελούν μέρος της καθημερινής μας ζωής.  Δε μαθαίνουμε να διαβάζουμε δημιουργικά - έχουμε χάσει προ πολλού την απόλαυση της ανάγνωσης. Έτσι δε φτιάχνουμε απαιτητικούς και φανατικούς αναγνώστες, δε φτιάχνουμε κριτικούς της λογοτεχνίας. Εξαντλούμαστε – ιδιαίτερα τώρα - στους ανταγωνισμούς ανάμεσα στις εφημερίδες και τους εκδοτικούς οίκους. Θαυμάζω το έργο των δημοσιογράφων, όμως στη σύγχρονη Ελλάδα ελάχιστοι δημοσιογράφοι είναι και καταρτισμένοι κριτικοί της λογοτεχνίας. Δεν ξέρουν να προβάλουν τα μεγάλα έργα, δεν ενημερώνουν το αναγνωστικό τους κοινό γι’ αυτά. Δυστυχώς μείζονα κλασσικά έργα μεταφράστηκαν με επιτυχία αλλά πέρασαν στην ανυπαρξία απαρατήρητα. Γνώμονας παραμένει το ευπώλητο, το δημοφιλές, το τι θέλει να διαβάζει ο κόσμος στα πεταχτά.

Από τον ελληνικό χώρο, υπάρχουν μεταφραστές που έχετε ξεχωρίσει;

Βεβαίως και υπάρχουν εξαιρετικοί /ες μεταφραστές /στριες. Είναι αυτοί /ες που είναι και εξαιρετικοί /ες λογοτέχνες ή και φιλόλογοι ή και κριτικοί.

Πώς βλέπετε το λογοτεχνικό τοπίο στην Ελλάδα σε σχέση με αυτό του εξωτερικού;

Η Ποίηση ακόμα ξεχωρίζει! Η πεζογραφία και το θέατρο - εκτός από φωτεινές εξαιρέσεις - αρκούνται σε μιμήσεις και τρέχουν πίσω της ασθμαίνοντας.

Ποια είναι τα επόμενά σας σχέδια; Αναμένεται να εκδώσετε κάποιο βιβλίο μεταφρασμένο από εσάς;

Το φθινόπωρο θα εκδοθεί (ελπίζω) ένα βιβλίο συγγραφικής με τίτλο Δημιουργική ανάγνωση, γραφή και ζωή. Εδώ συνεργάζομαι με τον Ουίλλιαμ Σουλτς.
Τέλος, θα ήθελα να σας ευχαριστήσω από καρδιάς που με τιμήσατε με αυτή τη διαδικτυακή συνομιλία, να ευχηθώ καλή επιτυχία στο λογοτεχνικό έργο σας και να σας ζητήσω να κάνετε μια ευχή!
Σας ευχαριστώ για τις καίριες ερωτήσεις και τις ευχές σας. Αντίδωρό μου είναι πάντα οι στίχοι της Έμιλι: Αναπόλησε το Χρόνο, με Βλέμμα ευγενικό-.

ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΑΓΑΠΟΥΝ ΤΟ ΜΟΝΑΧΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ...

Αποφάσισα να προσθέσω μια λίστα με βιβλία που θεωρώ ενδιαφέροντα και αγαπώ πολύ για όποιον θέλει να πάρει μια ιδέα. Καλό διάβασμα...

Επιτέλους, μια γροθιά που μου έκανε καλό...

Μόλις πριν λίγα λεπτά ολοκλήρωσα την απολαυστική -μονορούφι σχεδόν- παρακολούθηση -θα έλεγα κάτι παραπάνω, μια βαθιά εμπείρωση- ενός ντοκιμαντέρ ΣΟΚ που ίσως να το γνωρίζετε. zeitgeist addendum. Το κατέβασα ανυποψίαστος και αποδείχθηκε ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΟ! Αποκαλυπτικό, ενημερωτικό, δυνατό, απελευθερωτικό... Επί δυο ώρες δεν μπορούσα να ξεκολλήσω. Δεν χρειάζεται τώρα να αναλύσω τι και πως... πρέπει κανείς να το δει και να το ΔΕΙ όχι απλά να το κοιτάζει...

Σε κάποια σημεία ήταν γροθιά στο στομάχι... και σκέφτομαι να ακολουθήσω κάποιες από τις προτάσεις στο τέλος... δύσκολο το ξεβόλεμα και όπως λέει και ο Οσο, οι παλιές συνήθειες δύσκολα κόβονται.

Και δικαίωση για τον Τζίντου. Η ταινία ξεκινάει και τελειώνει με τον αγαπημένο μου Κρίσνατζι... μα, τι ομορφιά ήταν αυτή...

Και το άγιο Internet... ας είναι καλά...