Πέμπτη, Απριλίου 21, 2011


Κάποιες σκέψεις γύρω από το σκοτεινό αντι-κείμενο και τη σινε-κακοποίησή του…

Το ‘πιασάρικο’ θέμα του εξορκισμού, του δαιμονισμού και των πρωταγωνιστών του [στο τρίγωνο ή στον άξονα, ποικίλει η δυναμο-χωροθετική διάταξη ανάλογα, Θεός – άνθρωπος – Διάβολος], έχει αντιμετωπιστεί πάμπολλες φορές από την 7η τέχνη. Νομίζω κιόλας από την εποχή του βωβού κινηματογράφου και τους μεγάλους Γερμανούς Εξπρεσιονιστές του Μεσοπολέμου. Αν λαθεύω, οι ειδήμονες περί τα ιστορικά του σινεμά μπορούν να με διορθώσουν. Η πιο αξιόλογη ταινία που έχω παρακολουθήσει, λάθος, έχω μελετήσει προσωπικά, είναι ο περίφημος Εξορκιστής του William Friedkin (1973). Κι αυτό για πολλούς και διάφορους λόγους. Ο βασικότερος κρύβεται στον ίδιο τον τίτλο. Ο Εξορκιστής. Όχι ο εξορκισμός, όχι η τελετή, όχι ο Θεός, όχι ο Διάβολος, όχι το Κακό, κλπ. Ο Εξορκιστής. Δηλαδή ποιος; Ο μάγος; Ο απαγωγός του Κακού; Ο… κακοδιώχτης; Ο εκπρόσωπος των καλών που μαστιγώνει τους δαίμονες; Ο μάγκας με τα μαύρα που πρώτα σκοτώνει και μετά πληρώνει; Όχι, ο άνθρωπος που έχει να αντιμετωπίσει –όπως ο Father Karras στην ταινία – την εσωτερική του απομάκρυνση από οτιδήποτε πριν νοηματοδοτούσε την ‘αποστολική’ εν Κυρίω ζωή του και τούτο το βαθύ και βαρύ μέτωπο, ‘πλαγιοκοπείται’ από ένα δεύτερο, εξωτερικό και εξίσου άγριο. Τον αντι-κείμενο, μισάνθρωπο Σατανά που ενοικεί στην Ρέιγκαν, μια μικρή κοπέλα. Αλλά και από ένα τρίτο –να γιατί το ισόπλευρο τρίγωνο μάλλον έχει τη θέση του – δηλαδή την ενοχική σχέση του με τη μητέρα του. Στην ταινία αυτή, που ξέρω ότι όλοι την έχετε δει και ελπίζω όχι ‘για να φοβηθείτε’, όχι ως θρίλερ ή ως σπλάτερ, ο θαυμάσιος Jason Miller που είναι ο Father Karras, δεν βρίσκεται στον κεντροβαρικό άξονα του τριγώνου αλλά ρέπει σαφώς προς την λυτρωτική έξοδο απ’αυτό. Είναι εμφανώς αποπροσανατολισμένος και επιθυμεί όχι να ενταχτεί εκ νέου στον στρατό του Θεού αλλά να εκφύγει, ηρωικά μάλλον, όπως και συμβαίνει στο τέλος της ταινίας. Το βαρύτερο μέτωπό του και το ατομικό του Στάλινγκραντ δεν είναι η μάχη με τον Εξωαποδώ αλλά με την ανισόρροπη και μαρτυρική συναισθηματικά σχέση του με την αληθινή αναφορά του, την –ελληνίδα – μητέρα του. Η μάχη, εντυπωσιακή βεβαίως και με τα εφέ που έμειναν στην ιστορία, με τον Διάβολο, λειτουργεί ως διαφυγή και αυτό τελικά του δίνεται και ως δώρο για να λυτρωθεί η μικρή δαιμονισμένη. Ο πατήρ Καρράς εκουσίως ‘θυσιάζεται’ για να ζήσει η κοπελίτσα και το άλλο μέτωπο παραμένει, εννοείται, αιωνίως ανοιχτό [στην διαλεκτική καλού – κακού όλα αυτά φυσικά παίρνουν και άλλες διαστάσεις].

                Καθώς δεν είμαι ο… Τιμογιαννάκης, δεν θα αναφερθώ στα υπόλοιπα στοιχεία εκείνης της εκπληκτικής ταινίας, για την οποία θα μπορούσα να μιλώ για ώρες ίσως μονάχα στη μουσική και στην εμβληματική παρουσία του Max von Sydow.
                Στην ταινία The Rite, φρέσκιας κοπής και με πρωταγωνιστή έναν άλλο μύθο, τον Anthony Hopkins, δυστυχώς κάθε έννοια ουσιαστικής, έστω αξιοπρεπούς αντιμετώπισης της σχέσης –οντολογικής εξόχως – ακτίστου και κτιστού, καταρρέει. Μπορεί να μην είχε κακές προθέσεις ο σκηνοθέτης Mikael Håfström τον οποίο και αγνοώ παντελώς, μπορεί να είχε και κάποιες καλές στιγμές, όμως, είναι τελικά μια αδιάφορη παρουσίαση ενός ‘μαγικού’ τελετουργικού που εκθέτει και την Καθολική Εκκλησία –όχι πως με νοιάζει βέβαια – αλλά και ευτελίζει και το όλο προθετικό στοιχείο ενός δημιουργού ως προς το δημιούργημά του. Διότι, αν θέλεις να κάνεις μια horror movie, έχει καλώς. Χρειάζεσαι περισσότερα εφέ, δυνατή μουσική, άγρια πράγματα, σκηνικά κλπ. Και φυσικά έναν άλλο πρωταγωνιστή καθώς το Αμερικανάκι Colin O'Donoghue δεν κάνει ούτε για ταινίες με θέμα το σερφινγκ στην Καλιφόρνια. Ούτε ως ‘αμφιβάλλων’ δόκιμος ιερεύς πείθει και πολύ λιγότερο ως ‘μετεστραμμένος΄ μάχιμος υπέρ της σωτηρίας της ψυχής του. Κι εδώ το γονεϊκό σύνδρομο έχει το ρόλο του –ένας καταπιεστικός πατέρας – αφέντης Rutger Hauer, τι να πει κανείς και γι’αυτόν που ξεκίνησε κάποτε τόσο ελπιδοφόρα, τέλος πάντων. Μονάχα που εδώ είναι τόσο επιδερμική και προφανής –στα όρια του γραφικού – η νοσούσα περιοχή και τόσο απλή η αποκατάστασή της που όταν ολοκληρώνεται η ταινία, σκέφτεσαι, αν όλοι ήμασταν εξορκιστές, θα είχαμε τελικά γίνει και καλύτεροι άνθρωποι.
                Θα πει κάποιος, κινηματογράφος είναι, τι ψάχνεις να βρεις; Νομίζω όμως πως από τέτοιες στρεβλώσεις εννοιών, τυπικών, σχέσεων και ουσιών, φτάσαμε να ταυτίζουμε τη θρησκεία με την πίστη και τους παπάδες με το Θεό. Προτιμητέο τελικά, είναι να απολαύσω μια ‘καθαρόαιμη’ σπλάτερ ταινία – παρά να εξοντωθώ περιμένοντας ως το τέλος να δω τον Χόπκινς δαιμονισμένο να δίνει ένα ακόμη υποτιθέμενο ‘ρεσιτάλ’ ερμηνείας –στο ρελαντί βέβαια καθώς φωνάζει από μακριά η ‘αρπαχτή’.
                Και περιμένω σχόλια με αγωνία.

6 σχόλια:

AERIKO είπε...

Το καλό και το κακό βρίσκονται
μέσα μας.Η πιστη δεν είναι δόγμα
και καμια σχέση δεν έχει με τα χάλια των ρασοφόρων που την έχουν δει άνετα θεοί.Εξορκισμό θέλουν οι ίδιοι.

Η γνώση είναι δύναμη.Η αμάθεια και η ημιμάθεια κάνουν τον άνθρωπο να ζει υπο καθεστώτα προλήψεων και φόβου.

Αναρωτιέμαι οι άνθρωποι που είναι
άδικα κλεισμενοι στα ψυχιατρεία
γιατί απέτυχαν εξορκιστές και ψυχολόγοι είναι δαιμονισμένοι;

Όσοι πορώνονται και φορούν παρωπίδες και στο όνομα του Χριστού ή της όποιας
πίστης τους διαπράττουν
εγκλήματα δεν είναι δαιμονισμένοι;

Το δαιμόνιο της ημιμάθειας της απανθρωπιάς της υποκρισίας της φιλαργυρίας της κακομοιριάς
της αναλγησίας της κοινωνικής παράνοιας και παράλυσης ποιος εξορκιστής θα το αναλάβει;

Το Αδωροδόκητος δοκίμαζε..το Αλήθειαν κρήσαι
και το ένδον σκάπτε που πήγαν άραγε;


Θεός και δαίμονες μέσα μας παλεύουν καθημερινά το τι θα νικήσει εξαρτάται απο το νού αλλά και απο την ανάγκη της ψυχής μας.Είναι ο μόνος αγώνας
που δεν είναι άγονος ..αλλά απο τη
στιγμή που ο άνθρωπος μπερδεύει το
σκότος με το σκοτάδι και δεν τολμά
να σταθεί ενώπιος ενωπίω με τον εαυτό του και να πιστεψει στις δυναμεις του αυτομάτως αποπροσανατολίζεται χειραγωγειται
και φυλακίζεται.

Εν τέλει εξορκισμό χρειάζεται η ψυχική αχρωματοψία
των καιρών και τέτοιος εξορκιστής χλωμό το κόβω να υπάρχει.

nimertis είπε...

AERIKO καλησπέρα... επισημαίνεις πολλά και ενδιαφέροντα θέματα με βασικό άξονα το αυθυπεύθυνο του ανθρώπου...
'απο τη
στιγμή που ο άνθρωπος μπερδεύει το
σκότος με το σκοτάδι και δεν τολμά
να σταθεί ενώπιος ενωπίω με τον εαυτό του και να πιστεψει στις δυναμεις του αυτομάτως αποπροσανατολίζεται χειραγωγειται
και φυλακίζεται...'
σε τούτη τη φράση σου νομίζω βρίσκεται όλο το μεδούλι...
Δεν είναι σημερινό το φαινόμενο, φυσικά, εννοώ της διαλεκτικής Καλού-Κακού και Φωτός-Σκότους... έχει εξαιρετικά βαθιές ρίζες, θα έλεγα είναι Αδαμικής κληρονομιάς...
Σ'ευχαριστώ για τις σκέψεις σου...

logia είπε...

δεν έχω δει καμιά από τις δυο και δεν έχω ασχοληθεί και καθόλου με το θέμα
παλιότερα, μικρότερη, λόγω της κακής μου σχέσης με την εκκλησία, με το πέρασμα των χρόνων ίσως λόγω του δυσάρεστου συναισθήματος που προκαλει το θέμα...
άρα αφήνω απλά την καλησπέρα μου και περιμένω να διαβάσω τα σχόλια με ενδιαφέρον

nimertis είπε...

Καλησπέρα φίλη μου Νέλλυ... αν σου δημιουργεί εσωτερική ταραχή και αναστάτωση το θέμα, καλά κάνεις και το έχεις μακριά σου...

Χρήστος Ζάχος είπε...

Δεν ξέρω, αλλά προχθές που έβαλα να δω την ταινία ξαπλωμένος στο κρεβάτι και με τα φώτα κλειστά, σηκώθηκα μια φορά για κατούρημα, μια για νερό και μια για τσιγάρο καθώς με είχε πιάσει ταχυπαλμία…
Και δεν την κρίνω ντε και καλά «καλλιτεχνικά», αλλά ως ταινία τρόμου που, αν και ήξερα από την αρχή το θέμα και είχα καταλάβει την εξέλιξή του, με κράτησε σε αγωνία μέχρι το τέλος.
Δεν έκατσα να την αναλύσω, ούτε να την συγκρίνω με τον εξορκιστή, αλλά η ερμηνεία του Χόπκινς, δεν με άφησε καθόλου αδιάφορο.
Ίσως να φταίει η φάτσα του, γιατί και σε κωμωδία να τον δω, πάλι θα χεστώ απάνω μου!
Εντάξει, πρέπει να θέλεις και λίγο να σε τρομάξει για να τρομάξεις.
Δεν ξέρω αν ήταν αρπαχτή ή απλά αυτός ο σκηνοθέτης δεν ήταν τόσο ικανός όσο ο άλλος…
Μπορεί να ισχύουν και τα δυο.
Κι όσο για το θέμα, δεν προβληματίστηκα και τόσο. Απλά έμεινα σε κάποιες καλές στιγμές τρόμου που είχε και μπορώ να πω, χωρίς πολύ φιλοσοφία και με καθόλου ανάλυση, πως μου άρεσε.
Εντάξει, δεν θα τη συγκρίνω κιόλας με την άλλη, δεν υπάρχει λόγος και όλοι το γνωρίζαμε εξ’ αρχής πως δεν πρόκειται να τη φτάσει ούτε στο μικρό της δαιμονισμένο δαχτυλάκι…
Την είδα ως μια ακόμη ταινία τρόμου που έχει κάποιες καλές στιγμές.
Όταν όμως μπαίνεις στη διαδικασία σύγκρισης, παρακολουθείς την ταινία προκατειλημμένος και δεν αφήνεις τον εαυτό σου ελεύθερο να απολαύσει αυτές τις 2 – 3 καλές στιγμές που μπορεί να έχει ή να μην έχει.
Η μόνη μου ένσταση είναι αυτή. Κατά τα άλλα, συμφωνώ μαζί σου και συνάμα θαυμάζω τον τρόπο που χειρίζεσαι το λόγο, ακόμα και σε κριτική ταινίας!
Τα σέβη μου!

nimertis είπε...

Χρήστο καλημέρα. Δεν θα διαφωνήσω μαζί σου πως στην περίπτωση αυτών των ταινιών το καλύτερο που έχει να κάνει κάποιος είναι απλά, αυτό που έκανες κι εσύ, να απολαύσουν την εξέλιξη και μετά από δέκα λεπτά να την έχουν ξεχάσει. Καμιά φορά όμως, κάποιες σημαντικές δημιουργίες αποτελούν αφορμή για προβληματισμό, σχόλια, συζητήσεις... το ξέρουμε πως το σινεμά λειτουργεί και κατ'αυτόν τον τρόπο.
Σ'ευχαριστώ για την παρέμβασή σου! Και Καλή Ανάσταση!