…ο κόσμος θα γύριζε ανάποδα…

Ό κόσμος δεν γυρίζει ανάποδα γιατί υπάρχουν όλες αυτές οι καλοδεχούμενες ‘βεβαιότητες’… θυμάμαι όταν ήμουν έφηβος, άντε και λίγο παραπάνω… τις άκουγα συχνά από τα χείλη των ‘μεγάλων’… ήταν οι ευκολίες που χρησιμοποιούμε όλοι μας για να αποφεύγουμε το βάρος της στιγμής… το βάρος που δεν αντέχεται, που δεν μοιράζεται, που έχεις την ψευδαίσθηση – ευλογημένη αυτή – πως στην επόμενη στροφή θα σε έχει εγκαταλείψει… μα χωρίς αυτές τις όμορφες βεβαιότητες, ο κόσμος θα γύριζε ανάποδα…

‘Οι άνθρωποι είναι καλοί’… άκουγα από δω κι από κει από χείλη ανθρώπων που μάλλον απέφευγαν να με κοιτάξουν στα μάτια. Έχεις την ανάγκη παρά τις διαψεύσεις, παρά τα καθημερινά χαστούκια, παρά την αδυσώπητη πραγματικότητα να πιστέψεις σε έναν αφορισμό που αφήνει το φως να σε γλυκάνει κάπως…

‘Όλα με τον καιρό ξεχνιούνται…’ Και ανασαίνεις κάπως καλύτερα, μπορείς να κάνεις και το επόμενο βήμα, μπορείς να ανοίξεις πάλι το παράθυρο και να διαλύσεις τη σκοτεινιά του δωματίου σου.

‘Όταν πιστεύεις κάτι πολύ… όταν το θέλεις πάρα πολύ…’ και εκεί που είχες γονατίσει, σηκώνεσαι πάλι. Κάποιος, κάτι, μια θρασύτατη φωνή αντιπολίτευσης τα χλευάζει όλα τούτα… κι όμως, χωρίς αυτές τις ευγενικές και ‘αφελείς’ βεβαιότητες...

…ο κόσμος, θα γύριζε ανάποδα…

“the Kid”

Murat Ozcelik

Ενδόγειος λύπη...

Δεν πιστέψαμε τίποτα πέρα από τη φωτιά

που κόχλαζε μέσα στις πέτρες..

Και τις φωνές σας ακούγοντας φεύγαμε..

Όσο πιό μέσα γίνεται..

Τα πετάγματα του σπουργίτη 

είχαν έναν λυγμό ελευθερίας

που ούτε καν νιώσατε σαν σας χαιρέταγε..

Όσο πιό μέσα γίνεται

μας σφύριξε γυρνώντας κάθε φορά..

Όσο πιό μακριά γίνεται..

Δεν πιστέψαμε τίποτα πέρα από τις πέτρες μας

που κόχλαζαν μέσα στη φωτιά..

Και τις λάμψεις κλείναμε σε κιούπια

να έχουμε κάτι να σας φιλέψουμε..

Όταν επιστρέψετε..

Τα σουρσίματα της νύχτας δεν είχαν τραγούδια

ούτε φαίνονταν να τυλίγουν τον χρόνο

που μας καταδίωκε αιώνες..

Αιώνες..
 

Άιντε !

Είπα να ξεκουραστώ σ'ένα δεντροκούφαρο μέσα

και γω

Και σας είδα να δακρύζετε λόγια κι'υποσχέσεις

τίμιες, δε λέω..

Αιώνες τώρα..
 

κι είπα

Όσο πιό μακριά γίνεται..

Δεν σας πιστέψαμε βλέπεις..

Μόνο τη φωτιά πιστέψαμε..

Ι.Τζανάκος 6/6/2013

Αυτοκαθορισμός

Ασπίδα...

Αγαπημένη μου…

Σου γράφω τώρα, στα μέσα του καλοκαιριού… ενός ακόμα καλοκαιριού που μας αγνοεί και επιμένει ερωτικά να απλώνεται νωχελικά πάνω στις αράδες των γραφιάδων, τις νότες των μουσικών, τους καμβάδες των ζωγράφων… και σκέφτομαι, τι όμορφα που μας αγνοεί το καλοκαίρι και δεν υπόσχεται τίποτε πέρα από το μαγικό αιώνιο κάλεσμά του να το αναζητήσουμε εμείς…

… έχω χρόνια να σου γράψω, το ξέρω… αναρωτιέσαι που χάθηκα όλο τούτο το διάστημα, αν είμαι καλά, τι συνέβη μέσα μου που με άρπαξε από το σβέρκο της ψυχής μου και με κάθισε στο απόμερο, μοναχικό παγκάκι που ακόμα βρίσκομαι… ε, λοιπόν, είναι τόσα που θέλω να σου πω γι’αυτά τα μεγάλα και ασήμαντα χρόνια, τα πελώρια και μικρά, τα θανατηφόρα και υπέροχα… με ξέρεις πια, στο μέσο όρο δεν ανασαίνω, στο ενδιάμεσο πάντοτε δυσκολεύομαι…

…γιατί στο μέσο δεν μπορώ να πάρω στα σοβαρά τη ροή του χρόνου και αναλώνομαι σε μάχες με τον εαυτό μου… με ξέρεις τώρα… πάντα πίστευα πως η διαφορά δυναμικού κινεί το σύμπαν και πως στις απόλυτες τιμές βρίσκει κανείς την καθαρή ενέργεια να πάει ψηλά και πάνω…

ή να διαγράψει την μεγαλειώδη εωσφορική του τροχιά ως τα έγκατα του Αχανούς…

με ξέρεις τώρα…

…αν δεν πάλλεται ερωτικά το κάθε κύτταρό μου αισθάνομαι πως δεν ζω, πως δεν ζω αληθινά, πως είμαι μισός, ανεπαρκής, ελλιπής, χωλός, αστείος ακόμα…

…και τι δεν έκανα όμως όλα αυτά τα χρόνια… τόσα που θα ζήλευε κανείς τον συναρπαστικό μου βίο, τον γεμάτο τόσα όνειρα, τόσες δράσεις, τόσες πτήσεις, τόσες αναρριχήσεις, τόσους θριάμβους και δόξες…

…σε κανένα πεδίο μάχης δεν πέταξα την ασπίδα μου, αγαπημένη μου κι ας είχα στρατούς από ‘τέλειους’ και ‘αθάνατους’ μπροστά μου…

…σε κανένα πεδίο μάχης δεν μου έλλειψε η περίσσεια εκείνη του θράσους που απαιτείται στο βροτό για να συνεχίσει να παλεύει, να μάχεται, κόντρα σε όλες τις ματαιώσεις, σε όλες τις διαψεύσεις, τις προδοσίες, τις υπονομεύσεις…

…κι όμως αγαπημένη μου, την αιγίδα δεν την έφερα ποτέ μου πίσω… στην ασφάλεια, την οικία, την εστία…

…την ασπίδα μου την άφηνα πάντα πίσω…

…με ξέρεις πια… ένιωθα πως είναι ύβρις να γυρνάς ακέραιος μετά από μια φοβερή μάχη και να μην κάνεις την ελάχιστη θυσία στους συμπολεμιστές σου που χώρεσαν στην αγκαλιά του Άδη…

…και ποια καλύτερη έστω κι αν ελάχιστη θυσία από την ασπίδα σου;

…και ποια ευλαβικότερη και ιερότερη στιγμή από εκείνη που αποθέτεις στη γη τη ματωμένη σου ασπίδα για να την ασπαστεί η ψυχή της Μάνας και να την θωπεύσει ο μαστρωπός Χρόνος;

…αν είσαι τυχερός και μακάριος…

…αν είσαι όλβιος και των θεών ομοτράπεζος είναι που ορίστηκες να συνεχίζεις μετά από κάθε μάχη για την επόμενη…

…αλλά θα πρέπει την ασπίδα σου να την φτιάχνεις πάντοτε καινούργια…

…και θα πρέπει να την λογίζεις την κάθε μάχη ως την πρώτη και την τελευταία σου… κι έτσι, τίποτε απ’το παρελθόν δεν παίρνεις μαζί σου…

…και κανένα βάρος ή ενοχή ή χαρά ακόμη δεν δικαιούσαι, επειδή δεν είσαι κι εσύ ανάμεσα στους ένδοξους πεσόντες συμμαχητές σου…

… κι έτσι…

…με το χαμόγελο του ανθρώπου που αναπαύεται στην απόλαυση μονάχα της ιερής στιγμής…

…δεν κινδυνεύεις να ξελογιαστείς απ’τη ζωή…

…ούτε και να μελαγχολήσεις απ’το θάνατο…

Ναι αγαπημένη μου

…και κάτι δριμιά καλοκαίρια σαν κι αυτό…

…που αρμόζει στον μείζονα ήλιο της ύπαρξης να ταξιδεύει πάνω απ’την Ειμαρμένη…

…την ημέρα να γλυκαίνει καθώς αργοσβήνει…

…και τη νύχτα να σε ερωτεύεται καθώς αναδύεται μετά…

…κάτι καλοκαίρια σαν κι αυτό…

…νιώθω το ρίγος των αιώνων να κυλά στις φλέβες μου…

…να θέλει να σκίσει το δέρμα και να χυθεί έξω…

…και να ανταμώσει με το φοβερό εκείνο και υπέροχο και μαυλιστικό Άγνωστο…

…που αργοσαλεύει σαν αρχαίος μανδύας στο στερέωμα…

…και δροσίζει τις θνητές στιγμές…

…με αθανασία…

“Solo Journey in Earth's Womb (1)”

Yvette Depaepe

όλα είναι εκεί...

....................

κι ό,τι βαθιά αγάπησες

κι όμως ποτέ δεν είδες να βγαίνει αληθινό

όλα είναι εκεί

εκεί υπάρχουν όλα

....................

οι αρνητές του θανάτου...

Νομίζω πως η ύψιστη 'τέχνη' στη ζωή ενός 'άψογου' πολεμιστή είναι αυτό που θα λέγαμε 'άρνηση του θανάτου'. Και τούτο δεν είναι ένα ποιητικό σχήμα. Αν και ακόμα και αν είναι, δεν μας ενοχλεί. Αντίθετα, μας βοηθά. Γιατί η Ποίηση, πέρα από τις φιλολογικές και άλλες θεωρήσεις, είναι πρώτιστα ένας Δρόμος... και οι 'αρνητές του θανάτου' είναι τα όντα που δείχνουν το Δρόμο... χωρίς αυτούς δεν θα τον ξέραμε... χωρίς αυτούς, θα πιστεύαμε πως ο θάνατος είναι η γνωστή βιολογική νομοτέλεια που διατυμπανίζουν μονότονα οι βαρετοί επιστήμονες...
χρειάζεται ένα 'μαγικό άλμα' για να εισέλθει κανείς στην περιοχή αυτής της 'άρνησης';
κατά την ταπεινή μου άποψη όχι. απλώς, ό,τι είναι σε ενεργειακά περισσεύματα στους 'μαγικούς κόσμους' λειτουργεί αναλογικά στον 'μέσο κόσμο', στην καθημερινότητά μας...
γιατί η 'άρνηση' μπορεί να είναι κάλλιστα και εξόχως πολιτική πράξη
και όχι απλά μπορεί αλλά πρέπει να είναι...
η άρνηση να πεθάνεις επειδή το θέλει η Τρόικα, ας πούμε
η άρνηση να γεράσεις και να μαραζώσεις επειδή το θέλουν κάποιοι ολόγυρα να πάρουν τη θέση σου...
ή η άρνηση, ακόμα καλύτερα, να 'ζεις υγιεινά και χαμογελαστά' ενώ σε σφάζουν επειδή αυτό σε κάνει μέλος ενός ιδιότυπου 'κλαμπ' τέλειων ανθρώπων...
σε μια πρόσφατη ταινία, ο πρωταγωνιστής κάνει το μεγάλο σκάνδαλο... καπνίζει! και κάποιος ουρλιάζει δίπλα του "μα για όνομα του Θεού, είσαι ο μοναδικός που επιμένει να καπνίζει πλέον"
το σύμπαν αναποδογυρίστηκε και όσοι 'βλαπτουν' τον εαυτό τους με τρόπους μη εγκεκριμένους, είναι νοσηροί.
αντίθετα, όσοι βλάπτπουν τους πάντες και τα πάντα εις το όνομα της Ανωτάτης Αρχής, είναι καλόδεχτοι, είναι 'φυσιολογικοί', ακόμα χειρότερα.

η μόνη αληθινά πολιτική πράξη που μας απέμεινε, είναι η 'απόδραση στο παράλογο' και η μαγική πράξη της άρνησης του θανάτου.

φυσιολογικό δεν είναι να ζεις και να πεθαίνεις επειδή έτυχε, επειδή στο παραχώρησαν, επειδή υπάρχουν ακόμα κάποια λίγα περιθώρια για σένα...
φυσιολογικό δεν είναι να υποχωρείς διαρκώς επειδή 'δεν γίνεται αλλιώς' και να 'προσαρμόζεσαι' σε κάθε νέο τοξικό περιβάλλον σε τοποθετούν...

φυσιολογικό είναι να αρνηθείς μια για πάντα να πεθάνεις...

και ύστερα έρχεται η δεύτερη μεγάλη τέχνη
να συνωμοτήσεις απέναντι τους
με τη ζωή σου
ως μέγιστο όπλο!  

"Η Ποίηση ακόμα ξεχωρίζει"

Μου άρεσε πολύ τούτη η συνέντευξη της Ατης Σολέρτη από το Vakxikon.gr και την αναδημοσιεύω

Λιάνα Σακελλίου: "Η Ποίηση ακόμα ξεχωρίζει"

Σειρά: Οι μεταφραστές στο Vakxikon.gr  Αριθμός στη σειρά: 3

Συνέντευξη
στην Άτη Σολέρτη
(Σοφία Αργυροπούλου)


Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου των ποιημάτων της Έμιλυ Ντίκινσον υπό τον αντιπροσωπευτικό τίτλο Επειδή δεν άντεχα να ζήσω φωναχτά (Gutenberg, 2013), μιλήσαμε για το αξιόλογο τούτο εγχείρημα αλλά και για το δύσκολο έργο της μετάφρασης με μία από τις μεταφράστριες του βιβλίου, τη Λιάνα Σακελλίου. Τα όσα σημειώνονται παρακάτω για το έργο της μεγάλης αυτής ποιήτριας αλλά και για τη λογοτεχνική μετάφραση, νομίζω δικαιώνουν την ύπαρξης αυτής της διαδικτυακής συνομιλίας.

Επειδή Δεν άντεχα Να Ζήσω Φωναχτά. Γιατί επιλέξατε αυτός να είναι ο τίτλος του βιβλίου των μεταφρασμένων από εσάς ποιημάτων της Έμιλυ Ντίκινσον;

Προέρχεται από το αυτοβιογραφικό ποίημα της Έμιλι Ντίκινσον I was the slightest in the house (Franklin 473 / Jonhson 485), που θεωρούμε ότι συμπυκνώνει την αίσθησή της για τη ζωή της. Σας παραθέτω την ανέκδοτη μετάφρασή μου:


Ήμουν η πιο μικρόσωμη στο Σπίτι-

Κατέλαβα το πιο μικρό δωμάτιο-

Τη νύχτα, η μικρή μου Λάμπα, και το Βιβλίο-

Κι ένα Γεράνι-

Σε τέτοια θέση ήμουν που έπιανα τα Πέταλα-

Δεν έπαυαν να πέφτουν-

Και μόνο το Καλάθι μου-

Αφήστε να σκεφτώ - είμαι σίγουρη-

Αυτό ήταν όλο-

Δεν μίλαγα ποτέ - εκτός εάν μου απευθύνονταν-

Και τότε, λιγόλογη κι απλή ήταν-

Δεν άντεχα να ζήσω - φωναχτά-

Η Φασαρία μ’ έκανε να ντρέπομαι-

Και αν δεν ήταν τόσο μακρινό-

Κι αν πήγαινε εκεί
Κάποιος που γνώριζα - συχνά το είχα σκεφτεί
Πόσο ανάξιο προσοχής - να πέθαινα-

Ποιο θεωρείτε πως είναι το στοιχείο εκείνο που σας γοήτευσε περισσότερο στο έργο της ποιήτριας;

Η πρωτοτυπία της σκέψης  και του ύφους της. Η ποιητική αναγωγή της σε εξαιρετικά περίπλοκες ιδέες.

Με τι κριτήρια επιλέγετε ποιήματα ή ποιητές, συγγραφείς γενικότερα προς μετάφραση;

Επιλέγω ποίηση που με κάνει να σκέφτομαι πολλαπλές ερμηνευτικές εκδοχές, ποίηση που με δυσκολεύει και με μαγεύει.

Το συγκεκριμένο βιβλίο φιλοδοξεί να αποτελέσει μια έκδοση αναφοράς για το έργο της Ντίκινσον, εφόσον πρόκειται για δίγλωσση ανθολογία, που περιέχει εκτός από τις μεταφράσεις των ποιημάτων της από όλες της περιόδους παραγωγής της, τις επιστολές της, αλλά και σχόλια κατόπιν βαθύτερης μελέτης για το έργο και το βίο της. Πόσο σημαντικό είναι να πραγματοποιούνται τέτοιου τύπου εκδόσεις όταν πρόκειται ειδικά για μεταφρασμένη ποίηση, ούτως ώστε να αποκτά ο αναγνώστης μια πλήρη εικόνα γι’ αυτό που διαβάζει;

Η απάντησή μου ενυπάρχει στην ερώτησή σας και στην εργογραφία μου. Μόνο τέτοια εκδοτικά εγχειρήματα έχω κάνει στο παρελθόν (Ντένις Λέβερτοφ - 1992 και 1999, Έμερσον - 1994, Feminist Criticism and American Women Poets - 1994, Γκάρυ Σνάιντερ - 1998, Χίλντα Ντούλιτλ - 1999). Μόνο αυτά μ’ ενδιαφέρουν και για το μέλλον.

Η προσωπικότητα ενός ποιητή, ο βίος του γενικά, θεωρείτε πως επηρεάζει τη σχέση του με το μεταφραστή του;

Σίγουρα επηρεάζει εμένα. Ας αναφέρω εδώ την Χίλντα Ντούλιτλ, (1886-1961), την Ελληνίδα ποιήτρια της αμερικανικής γραμματείας, που σεμνά υπέγραφε με το μονόγραμμα Η.D. και υπήρξε μια από τις σημαντικότερες ποιήτριες του εικοστού αιώνα. Αγάπησε τη Σαπφώ αλλά και τη Ντίκινσον. Έκανε δύο πολύμηνα ταξίδια στην Ελλάδα (1920, 1922), τη χώρα όπου ανήκαν γεωγραφικά τα όνειρά της, όταν γυναίκες συγγραφείς δεν ταξίδευαν μόνες τους εδώ. Μετέφρασε αρχαίους λυρικούς και δραματουργούς στην αγγλική γλώσσα από το πρωτότυπο, και έδωσε ελληνικούς τίτλους στα περισσότερα έργα της. Πώς να μη συγκινηθώ απ’ τη ζωή της; Πώς να μη θέλω να μεταφράσω την ποίησή της στη γλώσσα μου;

Πόσο δύσκολο είναι το έργο ενός μεταφραστή; Στην περίπτωση της Ντίκινσον πού εντοπίστηκαν οι περισσότερες δυσκολίες;

Η Ντίκινσον αποτελεί μια από τις σημαντικότερες φωνές της παγκόσμιας λογοτεχνίας όχι μόνο για το λακωνικό και απίστευτα μεστό ύφος της αλλά και για την ασύμβατη γραφή της που ξένισε τους συγχρόνους της και ανάγκασε τους πρώτους επιμελητές να παρέμβουν για να την προσαρμόσουν στις νόρμες της εποχής τους. Η προσθήκη τίτλων, η αφαίρεση σημείων στίξης, οι αλλαγές λέξεων ώστε να επιτευχθεί ομοιοκαταληξία κρίνεται τώρα ως βεβήλωση, και αλλοίωση της ιδιομορφίας της. Η ίδια η Ντίκινσον έγραψε στον κριτικό και δάσκαλό της Τόμας Χίγκινσον πως της έκλεψαν και της κατατρόπωσαν στίχους της, αναφερόμενη στη δημοσίευση του ποιήματος 1096 την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου του 1866. Επιπλέον, η Έμιλι παραβίαζε τη συντακτική σειρά των προτάσεών της με στόχο τη δημιουργία έντονων συναισθημάτων, όπως έκπληξη, απορία, φόβο, περιέργεια και είναι γεγονός πως το πρωτότυπο φαντάζει εντελώς ασύντακτο, δυσνόητο, δύσκολο να το παρακολουθήσεις. Στην προσπάθειά μας να το αναδημιουργήσουμε και να διατηρήσουμε την ιδιόλεκτο της Ντίκινσον προτιμήσαμε να συγκεράσουμε διαφορετικές μεταφραστικές θεωρίες. Η ποιήτρια γνώριζε πως το έργο της δεν συμβάδιζε με τους κανόνες της σύγχρονής της ποιητικής καθώς και ότι οι αναγνώστες ξενίζονταν από το ανατρεπτικό και αντισυμβατικό της ύφος. Δεν το άλλαξε, ακόμα κι αν αυτό σήμαινε πως τα ποιήματά της θα είχαν ένα πολύ περιορισμένο κοινό. Αν κατακρίνουμε τους πρώτους επιμελητές και τους εκδότες της για την κακοποίηση της έκφρασής της, εμείς γιατί να ομογενοποιήσουμε και να κάνουμε πολιτισμικά οικειότερο το αλλότριο;  Εκείνο που έπρεπε ωστόσο να επιτύχουμε ήταν η εμβάθυνση στο κείμενο, και η μεταφορά του βαθύτερου νοήματός του. Στην προσπάθειά μας αυτή κάναμε επιλογές σε σημασιολογικό επίπεδο που δεν βρίσκονται πάντα στον κεντρικό άξονα της πρωτοτυπικότητας ή στον κεντρικό άξονα κυκλικής δομής, αλλά επιδιώξαμε και η Φρόσω και η Άρτεμις και εγώ να προσφέρουμε σημαίνοντα που αποδίδουν «επιπλέον χαρακτηριστικά και αποχρώσεις του σημαίνοντος».

Υπάρχει κάποιο μυστικό για μια καλή μετάφραση;

Κάποιες μεταφραστικές θεωρίες (Eugene Nida) πρεσβεύουν πως πρωταρχικό μέλημα του μεταφραστή είναι να «αναπαραγάγει επί του αναγνώστη ή ακροατή της μετάφρασης τον ίδιο αντίκτυπο που έχει το μήνυμα στους δέκτες του πρωτότυπου κειμένου» (Κουτσιβίτης 63). Κατά συνέπεια, ο μεταφραστής δύναται να επιφέρει αλλαγές στη μορφή ώστε να υπερισχύσει το νόημα, διατηρώντας την κειμενική συνοχή και στοχεύοντας στην εκφραστική και όχι στη μορφική αντιστοιχία. Νόημα ωστόσο δεν συνιστά μόνο η σημασία των μεταφραστικών μονάδων αλλά και η ψυχολογική και νοητική πραγματικότητα που ο πομπός του μηνύματος… επιδιώκει να κοινοποιήσει» για αυτό καλείται να «μπει στη θέση του, …να έχει τη δική του γνώση του θέματος, τη συναίσθηση του χώρου, του χρόνου, της αιτίας, του σκοπού, όλων των παραμέτρων του μηνύματος» (Κουτσιβίτης 77). O Antoine Berman, τέλος, υποστηρίζει πως η μετάφραση είναι ταυτόχρονα «κέρδος και απώλεια ως προς το πρωτότυπο» (ο.π. 69) ενώ δε συνιστά μια απλή μετάδοση αλλά αποτελεί και «δυνάμει συστατική δημιουργία λογοτεχνίας…». Όλες αυτές τις αναφορές μάς τις έθεσε υπόψιν η φιλόλογος Φρόσω Μαντά, η οποία μετέφρασε τις επιστολές της Έμιλι για το βιβλίο. Τα άλλα μυστικά θα τα βρείτε στo σημείωμά μας για την έκδοση και τις μεταφράσεις (σσ. 105-116).

Γνωρίζουμε πως αρκετοί μεταφραστές (στην προκειμένη περίπτωση και εσείς) είναι και ποιητές - συγγραφείς. Πόσο μεγάλος είναι ο κίνδυνος το προσωπικό συγγραφικό ύφος του εκάστοτε μεταφραστή να επηρεάσει το προς μετάφραση έργο;

Επιλέγουμε να μεταφράσουμε ποιητές / ποιήτριες που αισθανόμαστε οικεία μαζί τους και με τον χωροχρόνο τους. Πολλές μεταφράσεις της Ντίκινσον έχουν γίνει από αξιόλογους μεταφραστές, και κάποιες μάλιστα από σημαντικές Ελληνίδες ποιήτριες. Η πολυγλωσσία αυτή της μετάφρασης είναι πολύτιμη, και μας επιτρέπει να δούμε το ποιητικό έργο από διαφορετικές και ‘λοξές’ γωνίες.

Ποιο θεωρείτε πως είναι το μεγαλύτερο δώρο που εισπράττει ένας μεταφραστής μέσα από τη δουλειά του;

Κι έτσι αντί, στο τέλος, τον Παράδεισο να φτάσω - / Ολημερίς, πηγαίνω προς τα εκεί. (FR236/J324)

Πώς κρίνετε τη σύγχρονη λογοτεχνική πραγματικότητα γενικά αλλά και ειδικά, τη σχετιζόμενη δηλαδή με τη λογοτεχνική μετάφραση;

Ούτε τα Μούρα όλα της Φρανκφούρτης / Τέτοιο μαζί δεν θα ’διναν κρασί! (FR207/J214)

Υπάρχουν «κακώς κείμενα» στο χώρο της λογοτεχνίας και των εκδόσεων γενικότερα που χρειάζεται να αλλάξουν; Τι πιστεύετε;

Πάντα υπήρχαν ελλείψεις. Το μεγαλύτερο πρόβλημα της χώρας μας είναι η έλλειψη Δημοτικών Βιβλιοθηκών και βιβλιοθηκονόμων που να παρακολουθούν διαρκώς τα λογοτεχνικά τεκταινόμενα, και να ξέρουν να επιλέγουν τα σημαντικά βιβλία  από τη «σαβούρα» για να τα προτείνουν στο αναγνωστικό κοινό. Τα παιδιά στο σχολείο βλέπουν τη βιβλιοθήκη (αν υπάρχει) σαν ξένο σώμα. Στο άτεγκτο και ατελέσφορο ωράριό τους δεν τους δίνεται η ευκαιρία της φιλαναγνωσίας. Οι υπάρχουσες Βιβλιοθήκες μας δεν αποτελούν πόλους έλξης για το ευρύτερο κοινό, δεν αποτελούν μέρος της καθημερινής μας ζωής.  Δε μαθαίνουμε να διαβάζουμε δημιουργικά - έχουμε χάσει προ πολλού την απόλαυση της ανάγνωσης. Έτσι δε φτιάχνουμε απαιτητικούς και φανατικούς αναγνώστες, δε φτιάχνουμε κριτικούς της λογοτεχνίας. Εξαντλούμαστε – ιδιαίτερα τώρα - στους ανταγωνισμούς ανάμεσα στις εφημερίδες και τους εκδοτικούς οίκους. Θαυμάζω το έργο των δημοσιογράφων, όμως στη σύγχρονη Ελλάδα ελάχιστοι δημοσιογράφοι είναι και καταρτισμένοι κριτικοί της λογοτεχνίας. Δεν ξέρουν να προβάλουν τα μεγάλα έργα, δεν ενημερώνουν το αναγνωστικό τους κοινό γι’ αυτά. Δυστυχώς μείζονα κλασσικά έργα μεταφράστηκαν με επιτυχία αλλά πέρασαν στην ανυπαρξία απαρατήρητα. Γνώμονας παραμένει το ευπώλητο, το δημοφιλές, το τι θέλει να διαβάζει ο κόσμος στα πεταχτά.

Από τον ελληνικό χώρο, υπάρχουν μεταφραστές που έχετε ξεχωρίσει;

Βεβαίως και υπάρχουν εξαιρετικοί /ες μεταφραστές /στριες. Είναι αυτοί /ες που είναι και εξαιρετικοί /ες λογοτέχνες ή και φιλόλογοι ή και κριτικοί.

Πώς βλέπετε το λογοτεχνικό τοπίο στην Ελλάδα σε σχέση με αυτό του εξωτερικού;

Η Ποίηση ακόμα ξεχωρίζει! Η πεζογραφία και το θέατρο - εκτός από φωτεινές εξαιρέσεις - αρκούνται σε μιμήσεις και τρέχουν πίσω της ασθμαίνοντας.

Ποια είναι τα επόμενά σας σχέδια; Αναμένεται να εκδώσετε κάποιο βιβλίο μεταφρασμένο από εσάς;

Το φθινόπωρο θα εκδοθεί (ελπίζω) ένα βιβλίο συγγραφικής με τίτλο Δημιουργική ανάγνωση, γραφή και ζωή. Εδώ συνεργάζομαι με τον Ουίλλιαμ Σουλτς.
Τέλος, θα ήθελα να σας ευχαριστήσω από καρδιάς που με τιμήσατε με αυτή τη διαδικτυακή συνομιλία, να ευχηθώ καλή επιτυχία στο λογοτεχνικό έργο σας και να σας ζητήσω να κάνετε μια ευχή!
Σας ευχαριστώ για τις καίριες ερωτήσεις και τις ευχές σας. Αντίδωρό μου είναι πάντα οι στίχοι της Έμιλι: Αναπόλησε το Χρόνο, με Βλέμμα ευγενικό-.

Σήκωσε το βλέμμα του και κοίταξε τον ουρανό

τα σύννεφα

άνθρωποι

έκαναν κύκλο πάνω απ’το κεφάλι του

η ένταση

κυμάτισε σαν θάλασσα

πάνω στο δέρμα του

τα χείλη του

λες και ήταν έτοιμα να εκραγούν

σε στερεώματα φωτιάς

και όποιος έχει αγαπήσει τον αδερφό μου

μια φορά

χίλιες φορές θα έχει αγαπήσει εμένα

είπε

κι ύστερα από λίγο

άρχισε να βρέχει…

δεκ2012

Ακατάληπτο και απρόσιτο θα μένει λοιπόν… το πώς αυτή η τραυματική μετάβαση από το στενόχωρο στο ευρύ συντελείται υπό όρους και συνθήκες που αρνείται να μεταφράσει κανείς ‘λογικά’.

Αν γινόταν διαφορετικά, η επιταγή εκείνου του διδασκάλου πριν χιλιάδες χρόνια, θα έμοιαζε περιττή: να φροντίζεις μονάχα για τα της ημέρας και να αφήνεις το αύριο στο αύριο. Πρόκειται για έναν εξωφρενικό, για έναν σκανδαλώδη παραλογισμό. Όποιος αποφασίσει να κάνει το πρώτο βήμα έχει ήδη σχεδιάσει και το επόμενο. Όμως ο συγκεκριμένος διδάσκαλος είχε δίκιο. Το αύριο μετασχηματίζεται συνέχεια κι εσύ μετά βίας έχεις επάρκεια ενέργειας για το σήμερα.

Ακόμα και το σήμερα είναι γιγαντιαίο για το ανάστημά σου.

Ακόμα και το σήμερα έχει απειρωθεί καθώς εμπεριέχεις πολύ περισσότερη άγνοια από βούληση να την υπερβείς.

Μια μοναδική διέξοδος είναι αυτή η μετάβαση από τον ενικό στον πληθυντικό. Αλλά είναι μια μετάβαση που απαιτεί όλο το δυναμικό σου, την ακύρωση όλων των αναφορών σου, το ξεγύμνωμά σου, τον ευτελισμό κάθε έννοιας περιχαράκωσης, την απαξίωση ακόμα και της απλής μέριμνας για το στοιχειώδες.

Ο διδάσκαλος είχε δίκιο και για έναν ακόμα λόγο.

Εάν σχεδιάζεις συνεχώς τα επόμενα βήματά σου, ο ίδιος ο δρόμος που βαδίζεις είναι διαφορετικός από αυτόν που το Αχανές σου επιφυλάσσει. Δεν έχεις κανένα δικαίωμα να προσπαθείς να προεξοφλείς το αναπάντεχο. Μόλις το κάνεις, αποδεικνύεσαι κρετίνος και το γεύεσαι με την πρώτη ‘αναποδιά’. Κανένα μεταφυσικό ερώτημα δεν θα είχε τεθεί ίσως αν έλειπε ο σχεδιασμός του αύριο.

Το μεταφυσικό από μεγαλειώδες και άχρονο γίνεται σαν ένα αιματοφάγο παράσιτο… σε αναλώνει κάθε φορά που σκέφτεσαι το ‘πως’ και σχεδιάζεις το ‘τι’.

Και η μοναχικότητα;

Ο φόβος;

Η φρίκη της ερημίας;

Για όλα τούτα οι απαντήσεις παρέμεναν εκεί ακριβώς που δεν αναζητά κανείς. Στον αιφνιδιασμό. Τον ελιγμό του απείρου, το μυητικό άλμα. 

Τελικά, το βλέμμα…

“Otoño atrapado”

Joaquín Fernández Caparrós

Προς... ΔΗΜΑΡ

Τη ΔΗΜΑΡ ψάχνετε;

Λοιπόν, θα πάτε όλο ευθεία αλλά θα κοιτάτε πάντα δεξιά… με το αριστερό σας μάτι… Μόλις φτάσετε στον επόμενο δρόμο, στην οδό «Αγωνιστή Αριστεροστεκούμενου δεξιόχειρα» θα κάνετε ελαφρώς δεξιά και θα δείτε τα γραφεία απέναντί σας… στο αριστερό σας χέρι! Και να μπείτε με ένα ελαφρύ πήδο και με τα δυο σας πόδια!

Μπερδευτήκατε; Και που ν’ακούσετε πως θα πάτε στο Σύριζα!

Ο πόλεμος είναι πρώτα απ’όλα πνευματικός…

Ο πόλεμος είναι πρώτα απ’όλα πνευματικός…

Λένε πολλοί και το’χω πει κι εγώ και δεν θα βγάλω την αφεντιά μου απ’έξω: που είναι οι πνευματικοί άνθρωποι αυτού του τόπου να σηκωθούν και να… σύρουν το κάρο;

Είχα λάθος!

Ο Ανώνυμος Έλληνας πριν από 200 χρόνια με διόρθωσε με αυτή τη φράση που έσκαβε το κεφάλι μου καιρό τώρα… γιατί δεν λέει σήκω κι αρκεί, δεν λέει, πάρε τα κουμπούρια και αρκεί, δεν λέει, καθάρισε μερικούς και αρκεί… λέει απλά στην πρώτη πρώτη σελίδα, στοχάσου και αρκεί… μέγα σκάνδαλο για τον ανυπόμονο ακτιβίστα, μέγα ατόπημα για τον ετοιμοπόλεμο κουμπουροφόρο… λέει απλά, στοχάσου και αρκεί!

Τρομερό το λάθος μου… το δικό μου λάθος… δεν υπάρχουν κάποιοι μονάχα πνευματικοί άνθρωποι… είμαστε όλοι πνευματικοί αλλιώς δεν είμαστε άνθρωποι… δεν θα περιμένω να μιλήσει ο γηραλέος ακαδημαϊκός που τον τρώνε ήδη τα σκουλήκια για να αποφασίσω να σηκωθώ κι εγώ… δεν θα περιμένω τον καλοβολεμένο κο καθηγητή Πανεπιστημίου να μου κουνήσει το δάχτυλο και να με φέρει κολλήσει στον τοίχο των ευθυνών μου…

Ή είμαστε όλοι όντα ευθύνης ή κανείς…

Ή είμαστε όλοι στοχαζόμενοι και σκεπτόμενοι ή αλλιώς πάλι μια πνευματική ελίτ θα πρέπει να με ‘καθοδηγήσει’ γιατί εγώ είμαι ο τυφλός κι αυτοί οι μονόφθαλμοι…

Δεν υπάρχουν πνευματικοί και μη πνευματικοί άνθρωποι… ο Ανώνυμος Έλληνας πριν από 200 χρόνια μου έδωσε το χαστούκι που μου χρειαζόταν…

Στοχάσου… εσύ… ο καθένας… και αρκεί…

Και περισσότερα (δικά μου) λόγια περιττεύουν

Ανωνύμου του Έλληνος

Ελληνική Νομαρχία Ήτοι Λόγος περί Ελευθερίας

Ιταλία, 1806

Ακρωτηριασμός

Αυτό(ς) που αρνείται το δεδομένο, είναι μοιραίο, θα αποδειχθεί ελάχιστο(ς) μπροστά στο απρόσμενο… αλλά και πάλι, δεν ενδιαφέρεται κανείς να αγγίξει όταν δεν έχει χέρια… ας πούμε απλά ότι στην περίπτωση της αφής, το σημαντικό είναι η πληροφορία που ο εσωτερικός compiler θα περάσει στον εγκέφαλο… δεν είναι το αντικείμενο της αφής… αυτό έχει ήδη προ-κατασκευαστεί… σημασία έχει λοιπόν να βρεις κάποτε να αγγίξεις αυτό που δεν μπορεί να προ-κατασκευαστεί… από κανένα νου ή υπερ-νου, από κανένα (προ)ιστορικό διανόημα, από κανένα φιλοσοφικό παραλήρημα… το άγγιγμα από μόνο του έχει την ενέργεια να σε μεταμορφώσει… ουπς… ξέχασα μια μικρή λεπτομέρεια… θα χρειαστεί να σε απαλλοτριώσει πρώτα…

Μικρή λεπτομέρεια…

Κι από την μαγεία της ανακάλυψης εκείνου που δεν μπορεί να προ-ανακαλυφθεί, περνάμε στο φεστιβάλ των δεδομένων αληθειών που θα πρέπει να απολαύσεις επί 40 ή 50 ή 100 χρόνια και να προσποιείσαι κάθε μέρα ότι αν ‘νιώσεις’ τη στιγμή είσαι μάγκας και ‘διαφέρεις’ από τον δίπλα που δεν μπορεί να ‘ζήσει’ τη στιγμή… τι κρετίνος!... εσύ είσαι ο θεός των ανεπανάληπτων στιγμών κι αυτός ο ουτιδανός παλεύει να στραγγίξει το παρελθόν του για να έχει μια σταγόνα παρόντος να γλείψει… για να μην πεθάνει… άσχημος και σκυλομούρης είναι ο δίπλα και του αξίζει ένας καθωσπρέπει ακρωτηριασμός… δεν θα είσαι ο μόνος μονόχειρ και κοψομύτης στη γειτονιά… δεν θα είσαι ο μόνος λειψός και ηλίθιος… και δεν θα σώσεις εσύ τον κόσμο… ε, όχι…

…αφού το άγγιγμα στην Κιβωτό κεραυνοβόλησε με κανά εκατομμύριο βολτ τον παπάρα που την ακούμπησε, σκέψου τι έχεις να πάθεις εσύ αν επιχειρήσεις να χειρουργήσεις τον ιδεόκοσμο του νοσηρού σου γείτονα… νέο ουπς… ο γείτονας κι εσύ έχετε ένα εκπληκτικό προνόμιο…

Συγκατοικείτε

στο ίδιο σώμα…

άθλιος κόσμος…

Η εποχή του Ερπετού

Παρακολουθώ όλο αυτό το διάστημα συζητήσεις επί συζητήσεων για ‘το φαινόμενο Χρυσή Αυγή’… ακούω ‘βαθυστόχαστες αναλύσεις’, διαβάζω άρθρα, βλέπω στις ειδήσεις τους ‘ανησυχούντες’ δημοσιογράφους και μπουρδολόγους μεγαλοσχήμονες καθηγητάδες να ζορίζονται ελέω πνευματικής δυσκοιλιότητος μάλλον να πουν κάτι το ουσιώδες, πρωτότυπο και… συγκλονιστικό. Οι περισσότεροι μάλιστα, τελικά καταφεύγουν μοιραία στις ελεεινές κοινοτοπίες που σχετίζονται με το μεσοπόλεμο, τη Βαϊμάρη, τον Χίτλερ και όλα τα σχετικά και νυσταλέα. Περιμένεις από έναν δυνατό στοχαστή, όπως ο αγαπημένος μου, ομολογώ, Γιανναράς να διατυπώσει έναν αιχμηρό λόγο, να βγάλει το ζουμί, να χειρουργήσει τον ασθενή και προτιμά κι εκείνος την ασφάλεια της μικροαστικής του καταφυγής στους ‘επικίνδυνους αυτούς ανθρώπους που μαχαιρώνουν’.

Όλα αυτά βέβαια έχουν να κάνουν και με την ηλικία και να με συμπαθά όποιος με διαβάζει και μορφάζει ενοχλημένος αυτή τη στιγμή. Δεν πρόκειται για ηλικιακό ρατσισμό. Όμως, βλέπετε, δεν απαιτεί μονάχα η δράση νιάτα, απαιτεί και ο στοχασμός σφρίγος. Και ένας κεκοπιακώς πλέον καθηγητής που έχει ξοδευτεί και τα έχει πει όλα – όσα του αναλογούσαν – δεν μπορεί παρά να επαναλαμβάνει τον εαυτό του διαρκώς. Ακόμη και τον καλύτερο εαυτό του.

Και επειδή ο στοχασμός προσφέρει απλόχερα μονάχα ό,τι προϋποθέτει, δηλαδή το βλέμμα, όταν το βλέμμα είναι θολό και γηρασμένο, ο στοχασμός γίνεται φοβικός, αμυντικός, ολοένα και περισσότερο συντηρητικός. Τελικά, οδηγεί στη σιωπή και την απόσυρση.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση βέβαια, δεν είναι το πρόβλημα ο ξεπερασμένος και πτωτικός στοχασμός κάποιων λαμπρών διανοιών που ‘εξεμέτρησαν το (πνευματικό) ζην’ και δεν μπορούν να εισφέρουν άλλο τι. Στη συγκεκριμένη περίπτωση το πρόβλημα είναι πως κι αυτοί που έχουν ακόμα ρωμαλέα σκέψη και ζουμερό λόγο, δεν τολμούν να κάνουν το απαραίτητο βηματάκι στα ενδότερα. Και μάλιστα εφοδιασμένοι με πενιχρά μέσα και εξοπλισμένοι ανεπαρκώς.

Είναι σα να σε στέλνουν σε μια σκοτεινή σπηλιά. Στη φωλιά του Μεγάλου Ερπετού που προκαλεί το ραχιαίο ρίγος και κάνει τα γόνατα και του πλέον τολμητία νέου να παραλύουν. Και ενώ η αποστολή σου είναι να φωτίσεις το σπήλαιον και να επιστρέψεις ταχέως για να αναφέρεις, σε εφοδιάζουν με ένα φακό περίπτερου και… με τις ευχές τους. Τώρα, εσύ ξέρεις βέβαια πως με το φακουδάκι αυτό το πολύ πολύ να μπορείς να φωτίσεις τα πόδια σου που θα κάνουν τα δειλά βήματα προς τη κρυψώνα του θηρίου αλλά… κάνεις το σταυρό σου, λες και τα ‘πατερημά’ σου και εισέρχεσαι… Και καλά εισήλθες, άντε να δούμε πως θα εξέλθεις…

Υπάρχουν, ευτυχώς, πνευματικές ένοπλοι δυνάμεις! Θωρακίσεις και άμυνες. Ενίοτε μάλιστα άμυνες που έχουν και επιθετικά χαρακτηριστικά, κάπως σαν το σύστημα που ευφυώς εφήρμοσε ο ‘κόουτς’ του Ολυμπιακού στο μπάσκετ –κάποιοι μίλησαν για ‘πνευματικό μπάσκετ’, μπάσκετ δηλαδή που ακυρώνει τη σκέψη του αντιπάλου!! – και εθριάμβευσε προσφάτως στο final 4 στο Λονδίνο.

Ο ποιητής Νάνος Βαλαωρίτης –ξαφνικά το κάθε τσόκαρο των ΜΜΕ τον αποκαλεί ‘ο ποιητής μας’ ή ‘ο μεγάλος μας ποιητής’ και δονείται από ρίγη και τρέμουλα – απευθύνθηκε (με περισσή και περιττή θα έλεγα ευγένεια) στον πρωθυπουργό μας και του είπε ‘πέντε πραγματάκια’. Απάντηση δεν θα λάβαινε ποτέ βέβαια αν δεν έπαιρνε διαστάσεις το θέμα καθώς, ως γνωστός, οι ποιητές στη χώρα αυτή έχουν γλαστριαίο ήτοι διακοσμητικό χαρακτήρα ή είναι και λαπάδες κατά τη ρήση Κούβελα. Τελικώς ο πρόεδρος της κυβερνήσεως αξιώθηκε να απαντήσει στον γέροντα ποιητή και με μια επιστολή απείρου ανοησίας και ρηχότητας τον… έριξε στο καναβάτσο… στο καναβάτσο της μπλαμπλαολογίας, της μίμησης κακής έκθεσης ιδεών Γυμνασίου και της ανάλυσης των κοινωνικών δεδομένων λες και απευθυνόταν σε κάποιο παιδάκι με νοητική υστέρηση ή σε κάποιο φίλο μας εξωγήινο, άρτι αφιχθέντα από τον Άλφα του Κενταύρου… για όλα φταίνε οι μετανάστες το λοιπόν… το ότι οι χρυσαυγίτες αντρειώνονται και θεριεύουν μέρα τη μέρα το ρίξαμε στους μετανάστες και στην ‘πύλη εισόδου και χώρα υποδοχής’ που είναι η Ελλάς και καθαρίσαμε.

Αυτό είναι το επίπεδο ανάλυσης του –σχεδόν – πρώτου πολίτη της χώρας. Δεν αναφέρω αποσπάσματα της ίδιας της επιστολής γιατί δεν αντέχεται. Είμαι και σε ηλικία που πρέπει να προσέχω τι τρώω, τι πίνω και τι διαβάζω.

Ας μην αναφερθώ σε άλλους πολιτικούς που έχω δει στην τηλεόραση να ‘πιάνουν το θέμα από την αρχή’. Εκεί το επίπεδο ολισθαίνει με τέτοια ταχύτητα προς το – 100 που αναρωτιέται κανείς πόσο πλατύ θα πρέπει να είναι το χαμόγελο του Μιχαλολιάκου. Με τέτοιους αντιπάλους θα πρέπει να βλέπει την… απαλλοτρίωση της κυβέρνησης πολύ ενωρίτερα κι από την πιο τολμηρή πρόβλεψη.

Το πνιγηρό συμπέρασμα: Πνευματικοί άνθρωποι σιωπούντες ή επιστολογράφοντες με ισχνά  και αναιμικά επιχειρήματα, πολιτικοί με νοητικό βάθος μπανιέρας και δημοσιογράφοι με ανάστημα νάνου –κύπτοντος μάλιστα – καθιστούν το τοπίο ένα ιδανικό θερμοκήπιο… έναν παραδείσιο κόσμο όπου τα κάθε είδους ερπετά ημπορούν να κυκλοφορούν ανέμελα, να σουλατσάρουν θρασύτατα, να βωμολοχούν ανερυθρίαστα, να ουρούν και να κοπρίζουν άνευ αιδούς και να ονειρεύονται την εποχή που ανατέλλει… την εποχή τους, την εποχή του Ερπετού…

Άλλες σκέψεις: http://issuu.com/nimertis/docs/snake

Είπε

μπορώ ακόμα με τα δάχτυλα του νου

να σε ψηλαφήσω

είχες πάντα

μια γεωγραφία μυστική

όχι πια…

και δεν χρειάζομαι τώρα

τις προσδοκίες

τις φαντασιακές αναστατώσεις

για να επαίρομαι πως σε πυρπολώ

ή πως σε αγνοώ

στα όνειρά μου

σ’αγαπώ σαν μια απέραντη έρημο

από κόκκους μίσους

σε αφομοιώνω…

Είπε

τις νιώθω

να σκαρφαλώνουν στο σώμα μου

σαν αναρριχώμενο φυτό

τις ώρες

τις νύχτες

τις ματαιώσεις…

ακινητοποιούμαι

έχοντας το βλέμμα

στο γενέθλιο φως…

Σεπ2012